موسسه آموزش عالی آپادانا فصلنامه رهاورد هنر ---- Semiotic Analysis of Qajar-Era Photographs Based on Roland Barthes’ Theory تحلیل نشانه‌شناختی عکس‌های قاجار بر اساس نظریه رولان بارت 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA نجمه ندارد Abstract This study aims to explore the semantic, semiotic, and ideological layers embedded in Qajar-era photographs and to elucidate the mechanisms through which these images construct representations of power, identity, and social relations. Employing a qualitative methodology grounded in deep visual reading, the research analyzes a selected set of photographs using Roland Barthes’ theoretical concepts, including denoted message, connoted message, studium, punctum, and secondary meaning. The main hypothesis posits that Qajar photographs—particularly royal portraits—should not be regarded merely as historical documents but as semiotic texts intentionally crafted to reinforce authority, political legitimacy, royal grandeur, and the controlled management of the viewer’s gaze. Findings indicate that the studium of these images, formed through a systematic network of signs, serves to stabilize courtly order, hierarchical power relations, and resistance to social transformation. In contrast, the punctum in some photographs highlights discordant or intimate details that reveal layers of tension, solitude, erosion of authority, or encounters with modernity. Analysis of the cultural codes embedded in the images further reveals that Qajar photography functioned as an active medium in shaping political reality and aesthetic ideals, playing a significant role in identity formation and the discursive construction of power. Accordingly, examining Qajar photographs through Barthesian semiotics opens a new horizon for understanding the mechanisms of representation and meaning-making in Iran’s late nineteenth-century visual culture. چکیده واکاوی لایه‌های معنایی، نشانه‌ای و ایدئولوژیک موجود در عکس‌های دوره قاجار و تبیین سازوکارهای بازنمایی قدرت، هویت و مناسبات اجتماعی در این تصاویر از ابعاد قابل توجهی برخوردار است که پژوهش حاضر را بر آن داشت تا مجموعه‌ای از عکس‌های منتخب با بهره‌گیری از نظریه رولان بارت مورد تحلیل نشانه‌شناختی قرار گیرد. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر خوانش بصری بوده و تصاویر از منظر مفاهیمی چون پیام بی‌رمز، پیام رمزگذاری‌شده، استودیوم، پونکتوم و معنازایی ثانویه تحلیل شدند. فرضیه اصلی پژوهش بر این امر استوار می‌باشد که عکس‌های قاجاری -به ویژه پرتره‌های درباری- نه صرفاً اسنادی تاریخی، بلکه متونی نشانه‌ای به‌شمار می‌آمدند که آگاهانه در خدمت تثبیت اقتدار، مشروعیت سیاسی، بازنمایی شکوه سلطنت و مدیریت نگاه مخاطب سامان یافته بودند. یافته‌ها نشان داد که استودیوم این تصاویر در قالب مجموعه‌ای نظام‌مند از نشانه‌ها، جلوه‌ای از نظم درباری، مناسبات قدرت و مقاومت در برابر دگرگونی‌های اجتماعی را تثبیت می‌کرد؛ درحالی‌که پونکتوم در برخی عکس‌ها با برجسته‌سازی جزئیات ناهمخوان یا انسانی، لایه‌هایی از اضطراب، تنهایی، فرسایش قدرت یا مواجهه با مدرنیته را بازمی‌نمایاند. تحلیل رمزگان فرهنگی حاکم بر تصاویر نیز بیانگر آن بود که عکاسی قاجاری رسانه‌ای فعال در ساخت واقعیت سیاسی و زیبایی‌شناختی مطلوب دربار محسوب می‌شد و نقشی مهم در هویت‌سازی و گفتمان‌پردازی قدرت ایفا می‌کرد. مطالعه عکس‌های قاجار از طریق نشانه‌شناسی بارت افقی تازه در فهم سازوکارهای بازنمایی و تولید معنا در فرهنگ بصری ایران اواخر قرن نوزدهم می‌گشود /downloadfilepdf/155579