Apadana موسسه آموزش عالی آپادانا Biannual Journal Novel Interdisciplinary Legal Research فصلنامه رهاورد هنر 3116-1618 1 2 2025 02 18 Studying Hidden Geometry in Shiraz School Paintings (A study of two examples of paintings from the Shiraz` maktab - 8th century) بررسی هندسه پنهان در نگاره های مکتب شیراز ( بررسی دو نمونه از نگاره های مکتب شیراز - سده هشتم ) 41 53 FA marjan savarkoob teacher مرجان سوارکوب دبیر آموزش و پرورش mahnaz savarkoob Affiliated faculty member مهناز سوارکوب استاد هیات علمی وابسته saeideh savarkoob Tehran Municipality Trainer سعیده سوارکوب مربی شهرداری تهران 2026 04 13 This research aims to identify and analyze the "hidden geometry" in Iranian painting, focusing on the paintings of the Shiraz school in the eighth century AH. Hidden geometry includes fundamental structures that the artist, without showing them openly, organizes the composition of the work based on geometric patterns such as the golden rectangle, spiral, and knot motifs. The research method is descriptive-analytical, and the data were collected through library studies, image reading, and quantitative and qualitative analyses. The statistical population includes a few selected paintings from Baysanqari's Shahnameh that were randomly selected and matched with geometric patterns. The results show that Shiraz painters, by utilizing hidden geometry, have created coherent, purposeful, and semantic compositions that establish an internal unity between the visual elements of the work. This geometry not only plays a formal organizing role, but also helps to transfer symbolic concepts and move from apparent plurality to semantic unity. Comparative analysis of the examples shows that the Shiraz school, although simplistic and vernacular, uses precise geometric principles and golden proportions in the layout and arrangement of figures, and this has paved the way for the development of painting in the Timurid and Safavid periods این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل «هندسه پنهان» در نگارگری ایرانی، با تمرکز بر نگاره‌های مکتب شیراز در قرن هشتم هجری، انجام شده است. هندسه پنهان شامل ساختارهای بنیادینی است که هنرمند بدون نمایش آشکار آن‌ها، ترکیب‌بندی اثر را بر اساس الگوهای هندسی همچون مستطیل طلایی، مارپیچ حلزونی (اسپیرال) و نقوش گره سامان می‌دهد. روش تحقیق توصیفی – تحلیلی است و داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، تصویرخوانی و تحلیل‌های کمی و کیفی گردآوری شده‌اند. جامعه آماری شامل چند نگاره منتخب از شاهنامه بایسنقری است که به‌صورت تصادفی انتخاب و با الگوهای هندسی تطبیق داده شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که نگارگران شیراز با بهره‌گیری از هندسه پنهان، ترکیب‌بندی‌هایی منسجم، هدفمند و معناگرا خلق کرده‌اند که بین عناصر بصری اثر وحدتی درونی برقرار می‌کند. این هندسه، نه‌تنها نقش سامان‌دهنده صوری دارد، بلکه به انتقال مفاهیم نمادین و حرکت از کثرت ظاهری به وحدت معنایی کمک می‌کند. تحلیل تطبیقی نمونه‌ها نشان می‌دهد که مکتب شیراز، گرچه ساده‌پرداز و بومی‌گراست، از اصول دقیق هندسی و تناسبات طلایی در صفحه‌بندی و چیدمان پیکره‌ها بهره‌ می‌برد و این امر زمینه‌ساز بالندگی نگارگری در دوره‌های تیموری و صفوی شده است. https://jam.apadana.ac.ir/downloadfilepdf/192969