نمایش‌های سنتی ایران با غنای اسطوره‌ای، آیینی و هنری خود، همواره با حذف چشمگیر زنان از عرصه اجرا همراه بوده‌اند. این مقاله با رویکردی تاریخی و آیینی به بررسی علل، بسترها و پیامدهای غیاب زنان در نمایش‌های سنتی ایران می‌پردازد. بخش تاریخی مطالعه نشان می‌دهد که جایگاه زن در جوامع پیش از تاریخ، دوران زن‌سالاری و مردسالاری، تحت تأثیر ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و قدرت بوده است و تغییر نگرش‌های دینی یا فرهنگی به تنهایی نتوانسته جایگاه او را بهبود بخشد. بخش آیینی پژوهش، با تمرکز بر آیین میترا و مطالعه موردی نمایش «ناقـالدی»، تأکید می‌کند که محدودیت حضور زنان در مناسک و نمایش‌ها، نه تنها تاریخی، بلکه نمادین و فرهنگی است و حتی در آیین‌های محلی مشارکتی نیز ادامه یافته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حذف زنان از صحنه‌های نمایشی، بازتابی از نظام‌های جنسیتی تثبیت‌شده و باورهای آیینی دیرپا است و هرگونه تحول واقعی در این حوزه، نیازمند بازنگری عمیق در ساختارهای فرهنگی و اجتماعی است.

زن زن در اجتماع پیش از تاریخ نمایش‌های سنتی ایران ناقالدی آیین میترا