چکیده واکاوی لایه‌های معنایی، نشانه‌ای و ایدئولوژیک موجود در عکس‌های دوره قاجار و تبیین سازوکارهای بازنمایی قدرت، هویت و مناسبات اجتماعی در این تصاویر از ابعاد قابل توجهی برخوردار است که پژوهش حاضر را بر آن داشت تا مجموعه‌ای از عکس‌های منتخب با بهره‌گیری از نظریه رولان بارت مورد تحلیل نشانه‌شناختی قرار گیرد. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر خوانش بصری بوده و تصاویر از منظر مفاهیمی چون پیام بی‌رمز، پیام رمزگذاری‌شده، استودیوم، پونکتوم و معنازایی ثانویه تحلیل شدند. فرضیه اصلی پژوهش بر این امر استوار می‌باشد که عکس‌های قاجاری -به ویژه پرتره‌های درباری- نه صرفاً اسنادی تاریخی، بلکه متونی نشانه‌ای به‌شمار می‌آمدند که آگاهانه در خدمت تثبیت اقتدار، مشروعیت سیاسی، بازنمایی شکوه سلطنت و مدیریت نگاه مخاطب سامان یافته بودند. یافته‌ها نشان داد که استودیوم این تصاویر در قالب مجموعه‌ای نظام‌مند از نشانه‌ها، جلوه‌ای از نظم درباری، مناسبات قدرت و مقاومت در برابر دگرگونی‌های اجتماعی را تثبیت می‌کرد؛ درحالی‌که پونکتوم در برخی عکس‌ها با برجسته‌سازی جزئیات ناهمخوان یا انسانی، لایه‌هایی از اضطراب، تنهایی، فرسایش قدرت یا مواجهه با مدرنیته را بازمی‌نمایاند. تحلیل رمزگان فرهنگی حاکم بر تصاویر نیز بیانگر آن بود که عکاسی قاجاری رسانه‌ای فعال در ساخت واقعیت سیاسی و زیبایی‌شناختی مطلوب دربار محسوب می‌شد و نقشی مهم در هویت‌سازی و گفتمان‌پردازی قدرت ایفا می‌کرد. مطالعه عکس‌های قاجار از طریق نشانه‌شناسی بارت افقی تازه در فهم سازوکارهای بازنمایی و تولید معنا در فرهنگ بصری ایران اواخر قرن نوزدهم می‌گشود

کلیدواژه‌ها: عکاسی قاجار؛ نشانه‌شناسی رولان بارت؛ استودیوم و پونکتوم؛ بازنمایی قدرت.