در آثار نگارگري دوران صفوي، به دليل تأثيرات و جو فكري شيعي حاكم بر آن زمان و نيز حمايت حاكمان صفوي از هنرمندان و به‌ويژه نگارگران شيعي در كارگاه‌هاي نسخ خطي دربار، بخش زيادي از درون‌مايه‌هاي نسخ نگارگري شده در كارگاه‌ها را مفاهيم و مضاميني تشكيل مي‌دادند، كه بر اساس روايات شيعي، مصور مي‌شدند. از جمله اين آثار، نسخه فالنامه امام صادق(ع) يا فالنامه تهماسبي كه در دوران شاه‌تهماسب در قزوين مصور شده است كه بخش زيادي از مضامين شيعي در آن مصور شده كه حاوي نمادهاي زيادي است كه متناسب با روايت‌ها و احاديث شيعي و باورهاي مردم آن زمانه شكل گرفته است. سوالات پژوهش: با توجه به روايات شيعي، نگارگران دوره صفوي چگونه و با توجه به چه نمادهايي، نگاره‌هاي نسخه فالنامه را مصور كرده‌اند؟ هدف اساسی نگارگران شیعه در مصور کردن نسخه فالنامه تهماسبی به غیر از جنبه کاربردی فالنامه(پيشگويي)، چه بوده است؟ اهداف پژوهش: مطالعه نمادهاي بكار رفته در نگاره‌هاي شيعي نسخه فالنامه تهماسبي و دستيابي به چيستي نمادهاي بكار رفته متناسب با روايات شيعي در دين اسلام است. اين پژوهش به روش توصيفي و تحليلي با تكيه بر مطالعات كتابخانه‌اي(اسنادي) صورت مي‌گيرد. يافته‌ها نشان مي‌دهد نگارگران دوره صفویان، براي پيشبرد اهداف خود مبني بر گسترش انديشه‌هاي ناب شيعي، متناسب با روايات موجود، با استفاده از انواع نمادهايي كه در ذهن خلاق خود مي‌پروراندند، نسخ درباري را مصور مي‌كردند. در اكثر نگاره‌هاي فالنامه‌تهماسبي، مي‌توان شاهد انواع مختلفي از نمادهاي انساني، یا حيواني(نماد شير در نگاره معراج پيامبر(ص)) گرفته تا نمادهاي گياهي(درختان سرو، اسليمي‌ها و آويزه‌ها در نگاره قدمگاه امام رضا(ع)) و هندسي(رحل قرآن و محراب در نگاره قدمگاه) و حتي نمادهاي تلفيقي مثل فرشتگان و بُراق در نگاره معراج پيامبر(ص)، استفاده کرده‌اند. هدف اصلي نگارگران شیعه با توسل جستن به نمادهاي مختلف در نگاره‌های شیعی نسخه فالنامه تهماسبی به ویژه در دو نگاره مورد بحث، این بود که نگاره‌های خود را با توجه به روايات و احاديث شيعي بيشتر به صورت تبليغي و براي ترويج مذهب شيعه مصور كند تا يك رويداد صرف روحاني و عرفاني.

نماد نگارگري نگاره‌هاي شيعي فالنامه تهماسبي.