انسان همواره برای ادامه‌دادن زندگی خود به معنا و دلیلی استوار نیاز داشته؛ به همین دلیل، جریان‌های فکری گوناگونی در پی کشف و تبیین معنای زندگی پدید آمده‌اند. در این میان، جریان نیهیلیسم یا نیست‌گرایی پس از جنگ‌های جهانی و مواجهۀ انسان با مرگ، برجسته شد. این مفهوم نخستین‌بار توسط فردریش ویلهلم نیچه با مؤلفه‌هایی همچون فروپاشی ارزش‌ها و ایده «مرگ خدا» مطرح گردید. در ایران نیز رخدادهایی مانند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و فشارهای سیاسی‌ـ‌اجتماعی، همراه با سانسور گسترده، فضای فکری و ادبی کشور را دچار خفقان کرد. در چنین شرایطی بسیاری از نویسندگان ناگزیر به ترجمه روی آوردند و همین امر مسبب آشنایی آنان با نیهیلیسم شد. این پژوهش به بررسی فضای روشنفکری و آثار ادبی ایران در دهه‌های ۲۰ تا ۶۰ خورشیدی پرداخته و به‌ویژه نمودهای مؤلفه‌های نیهیلیستی را در داستان‌های کوتاه غلامحسین ساعدی دنبال کرده است؛ نویسنده‌ای که در آثارش به مسائل عمیق و پیچیدۀ انسانی همچون مرگ‌اندیشی، بی‌معنایی، پوچی، ناامیدی، بدبینی، ترس و تنهایی توجهی ویژه دارد. همچنین یکی از اهداف اصلی، بررسی جلوه‌های این مکتب در مجموعه «گور و گهواره» است. روش پژوهش توصیفی‌ـ‌تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و منابع معتبر گردآوری شده‌اند. در نهایت، نتایج نشان می‌دهد که آثار ساعدی نه‌تنها بازتاب‌دهندۀ وضعیت اجتماعی و سیاسی ایران‌اند، بلکه از طریق فرم داستان کوتاه، مفاهیم نیهیلیستی در سطح فردی و جمعی به تصویر کشیده شده‌اند.

نیچه نیهیلیسم غلامحسین ساعدی گور و گهواره.